حد نگاه و پوشش برای زن و مرد

[admin]

نگاه كردن مرد به زن و زن به مرد در چه صورت و تا چه حدي از نظر اسلام جايز است؟
حدّ لازم براي پوشش زن و مرد چيست؟

نظر حضرت امام خميني(ره)، فقيه بزرگ معاصر و بسياري از مراجع ديگر[1] چنين است:


مسأله 2433 توضيح المسائل ـ «نگاه كردن مرد به بدن زن نامحرم[2] چه با قصد و چه بدون آن حرام است. و نگاه كردن به صورت و دستها اگر به قصد لذت باشد حرام است، ولي اگر بدون قصد لذت باشد، مانعي ندارد و نيز نگاه كردن زن به بدن مرد نامحرم حرام ميباشد و نگاه كردن به صورت و بدن و موي دختر نابالغ اگر به قصد لذت نباشد و به‎واسطة نگاه كردن هم انسان نترسدكه به حرام بيفتد اشكال ندارد، ولي بنابر احتياط بايد جاهايي را كه مثل ران وشكم معمولاً ميپوشانند، نگاه نكند».


مسأله 2434 ـ «اگر انسان بدون قصد لذت به صورت و دستهاي زنهاي اهل كتاب مثل زنهاي يهود و نصارا نگاه كند، در صورتي كه نترسد كه به حرام بيفتد اشكال ندارد».


مسأله 2435 ـ «زن بايد بدن و موي خود را از مرد نامحرم بپوشاند، بلكه احتياط واجب آن است كه بدن و موي خود را از پسري هم كه بالغ نشده، وليخوب و بد را ميفهمد و به حدّي رسيده كه مورد نظر شهواني است، بپوشاند».


مسأله 2436 ـ «نگاه كردن به عورت ديگري حرام است،…ولي زن و شوهر ميتوانند به تمام بدن يكديگر نگاه كنند».


مسأله 2437 ـ «مرد و زني كه با يكديگر محرمند، اگر قصد لذت نداشته باشند، ميتوانند غير از عورت به تمام بدن يكديگر نگاه كنند».مسأله 2438 ـ «مرد نبايد با قصد لذّت به بدن مرد ديگر نگاه كند و نگاه كردن زن هم به بدن زن ديگر با قصد لذّت حرام است».


مسأله ـ زن نيز نبايد به بدن مرد نامحرم و اجنبي به جز صورت و دو دست نگاه كند. [3]


مسأله ـ همچنانكه نگاه كردن مرد به زن بيگانه حرام است، بر بانوان نيز واجب است كه خود را از مردان بيگانه بپوشانند، ولي بر مردان واجب نيست كه خود را بپوشانند هر چند كه نگاه كردن به اندام مرد بر بانوان به‎جز آنچه استثناء شده ـ صورت و دو دست تا مچ ـ حرام است و چنانچه مردان بدانند كه زنان عمداً آنان را نگاه ميكنند، احتياط مستحب اين است كه خود را بپوشانند، هر چند كه اقوي، عدم وجوب است.[4]


مسائل ديگري كه مربوط به حكم نگاه و پوشش است، در رساله هاي عملية فقها آمده است كه به جهت اختصار از نقل آنها خودداري ميشود.


[1] . فتاواي حضرات آيات عظام با اندكي تفاوت در برخي جزئيات به همين صورت است، به توضيح المسائل مراجع فعلي آقايان خامنه‎اي، بهجت، تبريزي، وحيد خراساني، فاضل لنكراني و غيره نگاه كنيد.

[2] . در دين اسلام بعضي افراد به عناوين متعدد به انسان ـ چه مرد و چه زن ـ محرم هستند و ازدواج با اين افراد حرام است. اين‎گونه مسائل در رساله‎هاي علمية مراجع در بحث نكاح آمده است. محرميت از سه طريق نسب رضاع* و سبب پيدا مي‎شود. چون محارم رضاعي امروزه كم‎تر وجود دارند و نيز براي پرهيز از اطاله، محارم نسبي و سببي را فهرست مي‎كنيم:
أ. 1. محارم نسبي براي مرد: 1. مادر و مادر بزرگ‎ها 2. دختر و دختر فرزندها 3. خواهرها 4.خواهرزاده‎ها 5. برادرزاده‎ها 6. عمه و عمة پدر يا مادر 7. خاله و خالة پدر يا مادر
أ. 2. محارم سببي براي مرد: 1. مادرزن و مادربزرگ او 2. دختر زن (بعد از زناشويي) 3. زن پدر (نامادري) 4. زن پسر (عروس)
ب. 2. محارم سببي براي زن: 1. پدر شوهر و پدر بزرگ او 2. پسر شوهر 3. شوهر مادر (بعد از زناشويي) 4. شوهر دختر (داماد)
غير از محارم نسبي و سببي و رضاعي، ساير افراد، بيگانه يعني نامحرم شمرده مي‎شوند و احكام پوشش و حدود روابط زن و مرد در آن‎جا لازم الرعايه است. در قرآن. سورة نور، مردان محرم زن از طريق نسب و سبب تقريباً به طور كامل آمده است. براساس احكام اسلامي، دختر خاله و دختر عمه يا زن دايي و زن برادر و خواهر زن و امثال اين‎ها يا پسرخاله و پسر عمو و شوهر خاله و شوهر خواهر و برادر شوهر و غير اين‎ها همگي نامحرم شمرده مي‎شوند و از اين جهت با سايرين تفاوتي ندارند.
براي توضيح و تفصيل بيش‎تر در اين زمينه رجوع كنيد به رساله‎هاي توضيح المسائل از مراجع مختلف، احكام نكاح، عده‎اي از زن‎ها كه ازدواج با آنان حرام است؛ نيز نگاه كنيد به: روح‎الله موسوي: تحرير الوسيلة، ج 2، ص 262، كتاب النكاح فصل في أسباب التحريم؛ محمدحسين فلاح زاده: آموزش فقه، احكام سطح عالي، درس 62؛ احمد مجتهدي تهراني: رسالة محرم و نامحرم.
* اگر زني كه داراي كودك است، هم زمان با شيردادن به طفل خود، كودك ديگري را نيز ـ با شرايطي خاص ـ شير بدهد، اين دو طفل برادر يا خواهر رضاعي ناميده مي‎شوند.

[3] . كتاب النكاح ، مسأله 19؛ روح الله موسوي خميني: تحرير الوسيلة.

[4] . كتاب النكاح، مسأله 23، روح‎الله موسوي خميني: تحرير الوسيلة.

[admin]

در بحث نگاه و حدود پوشش نكاتي چند مطرح است:


أ. دستور اسلام نسبت به «غضّ بصر» و كنترل نگاه و چشم‎چراني نكردن، هم راجع به مردان است و هم زنان.

ب. دستور پوشش هم شامل مردان است و هم زنان، امّا محدودة لازم براي «ستر» در زن و مرد متفاوت است.

ج. گاهي پوشاندن يك عضو براي زن و مرد به حكم اولي واجب نيست امّا در شرايط و مكان خاصي ممكن است لازم شمرده شود.

مثلاً در صورتي كه چهره آرايش شده باشد، ستر لازم است يا اگر عدم ستر موجب كمك به بيننده براي گناه كردن باشد، در اينجا برخي علما از جهت ديگر ـ نهي از كمك به گناه و ظلم ـ پوشاندن عضو يا بدن را لازم ميدانند.

د. چنانكه در برخي روايات[5] آمده است در محيطهاي مختلف و درحضور افراد مختلف، حدود پوشش و زينتهاي زن متفاوت ميشود.

براي همسر همة بدن و همة زينتها و زيورها مجاز است و براي نامحرم و بيگانه فقط گردي صورت و دستها تا مچ بدون زينت خاص و اضافي و براي ساير محارم، حدّ متوسط كه در ضمن مسائل بيان شد. البته بايد توجه داشت كه بنابر احكام مختلف اسلام و طبيعت انسان هر چه بيشتر به پوشش توجه شود، بهتر و پسنديده تر است.

بانوان محترم به‎جهت قوت غريزة جنسي و پيچيدگي عجيب آن، بايد بيشتر به پوشش خود اهميت دهند، چه در مقابل نامحرمان و چه حتّي در حضور مردان محرم؛ به اين دليل كه اگر چه چند گروه از افراد محرم شمرده ميشوند، امّا محرميت به اين معنا نيست كه در اين گونه روابط و نسبتها ملاك پوشش و غريزة جنسي به كلّي منتفي است.

ميل جنسي گرچه بين خواهر و برادر و فرزند و پدر و مادر و عمه و خاله و دايي و عمو باشخص، منتفي يا كمرنگ است، امّا نسبت به موارد ديگر مثلاً زن پدر اينگونه نيست و در هر حال نبايد از فوران و طوفان شهوت جنسي غافل شد.

امروزه خصوصاً با آمدن وسايل آرايش متنوع و لباسهاي مختلف و مدلهاي نو وغالباً محرك و مهيج بايد به رفتار و پوشش و ظاهر خود ـ غير از رابطة زن وشوهر ـ بسيار توجه داشت كه همراه با سادگي و متانت و به دور از عوامل تحريك كننده باشد.

هـ. فتوا به جواز نگاه به صورت و دستها نفي‎كنندة حُسن احتياط نيست، بلكه هميشه و در همه حال احتياط، راه نجات است.

از اين رو بسياري از فقها، علي رغم رأي دادن به جواز نگاه، در مسألة نگاه به «احتياط» قائل شده اند و فتواي صريح به جواز نداده اند و در عمل نيز متديّنين به حداقل بسنده ميكنند.

و. اگر مردي قصد ازدواج و خواستگاري داشته باشد نگاه همراه با لذت اشكالي ندارد، چرا كه به تعبير برخي روايات ميخواهد عمري را با يك فرد سپري كند.

ز. لباس و پوشش نبايد نازك و بدن نما باشد و علاوه بر رنگ پوست بدن، حجم اندامهاي بدن نيز بايد پوشيده بماند.

علاوه بر اينها از پوشيدن لباسهايي كه موجب انگشتنما شدن يا تحريك و جلب توجّه شود، بايد پرهيز كرد. تحريك شهوت بيگانه چه از راه لباس خاص و چه از راههاي ديگر مثل استعمال بعضي ادكلنها، بههر حال مورد اشكال است.

ح. ممكن است اين شبهه به ذهن بعضي خطور كند كه تحريم نگاه به صورت سزاوارتر است تا نگاه به بعضي از اعضاي ديگر، چرا كه بسياري از زيباييها در صورت جمع شده است علاوه بر اينكه مهمترين راه تبادل پيام محبّت و غضب چشم است.

اما چنانكه بعضي علما و مفسّرين متقدم فرمودهاند، استثناء وجه و كفين از اين جهت نيست كه ملاك و فلسفة پوشش در آنها وجود ندارد، بلكه به جهت اين است كه وجوب پوشش آنها موجب حرج و مشقّت و سلب امكان فعاليّت عادي زنان ميگردد.

به اصطلاح فقها استثناء دست و صورت از حكم حجاب، يا استثناء بعضي محارم يا جواز حكم طلاق از مباحهاي اقتضايي هستند، يعنيگرچه در آنها مفسده وجود دارد، امّا خداوند به‎خاطر رعايت مصلحتي مهمتر، حكم به اباحه داده است.[6]



[5] . در اين زمينه روايات متعددي در كتب روايي مانند كافي آمده است كه استاد مطهري در كتاب حجاب در بحث زينت زن برخي را آورده است؛ نگاه كنيد به حرّ عاملي: وسائل الشيعة، ج 14، ابواب مقدمات و آداب نكاح، باب 109.

[6] . در اين زمينه براي توضيح بيش‎تر رجوع كنيد: مرتضي مطهري: مسأله حجاب، صص 229 ـ 237.